Perianal abses və anal fistul eyni xəstəliyin fərqli mərhələləridir; abses xəstəliyin kəskin, irinli iltihab fazası, fistul isə bu absesin tam sağalmaması nəticəsində yaranan xroniki tuneldir.
Anus ətrafındakı vəzilərin tıxanması əvvəlcə irin yığılmasına (absesə) səbəb olur. Həmin abses partladıqdan və ya boşaldıqdan sonra daxili vəzi ilə dəri arasında qalan daimi keçid xəttinə anal fistul deyilir.
Bu iki xəstəlik arasındakı əsas fərqləri daha rahat anlamaq üçün aşağıdakı müqayisə cədvəlinə baxa bilərsiniz:
📊 Əsas Fərqlərin Müqayisəsi
| Xüsusiyyət | Perianal Abses (Kəskin mərhələ) | Anal Fistul (Xroniki mərhələ) |
|---|---|---|
| Xəstəliyin Təbiəti | Qəfil başlayan, kəskin və irinli infeksiyadır. | Absesdən sonra formalaşan xroniki, anormal tuneldir. |
| Əsas Simptom | Şiddətli, daimi, zonklayan ağrı və şişkinlik. | Təkrarlanan, pis qoxulu irinli və ya qanlı axıntı, qaşıntı. |
| Ağrının Səviyyəsi | Çox şiddətlidir; oturmaq, gəzmək və defekasiya çətindir. | Adətən ağrısızdır və ya yüngül narahatlıq verir (axıntı dayandıqda ağrı arta bilər). |
| Ümumi Əlamətlər | Yüksək qızdırma, üşütmə və halsızlıq tez-tez müşahidə olunur. | Qızdırma nadir hallarda (tunel tutulub yenidən absesləşdikdə) olur. |
| Xarici Görünüş | Anus kənarında qırmızı, isti, şişkin və çox ağrılı qabarıq. | Dəri üzərində kiçik bir dəlik (yara izi kimi sızan nöqtə). |
| Təcili Müdaxilə | Təcili cərrahi drenaj (irin dərhal boşaldılmalıdır). | Planlı cərrahiyyə (müxtəlif əməliyyat və ya lazer üsulları ilə). |
🔍 Ətraflı Fərqlər və İnkişaf Mexanizmi
1. Perianal Abses (Anal Apse)
Necə yaranır? Anus daxilindəki maye ifraz edən kiçik vəzilərin bakteriyalar tərəfindən tıxanması nəticəsində daxildə irin toplanır.
- Gedişatı: İnfeksiya qısa müddətdə böyüyür və toxumalara təzyiq edir. Bu səbəbdən xəstədə dözülməz, zonklayan bir ağrı yaranır.
- Müalicəsi: Antibiotiklər təkbaşına absesi sağaltmır. Əsas müalicə üsulu proktoloq tərəfindən kiçik bir kəsiklə irinin boşaldılmasıdır (drenaj). Bu boşalmadan sonra xəstənin ağrısı dərhal keçir.
2. Anal Fistul (Perianal Fistula)
Necə yaranır? Boşaldılan və ya öz-özünə partlayan abseslərin təxminən 50%-ində tam sağalma baş vermir. İrinin çıxdığı yol açıq qalır və düz bağırsağın daxili ilə anus ətrafındakı dəri arasında anormal bir tunel (fistul yolu) formalaşır.
- Gedişatı: Bu tuneldən zaman-zaman bağırsaq tərkibi və ya iltihab sızır. Axıntı gəldiyi müddətcə xəstədə şiddətli ağrı olmur, sadəcə alt paltarının çirklənməsi və qaşıntı baş verir. Lakin fistulun ağzı bağlandıqda daxildə yenidən irin toplanır və proses təkrarlanaraq yenidən absesə çevrilir.
Perianal abses və anal fistul eyni xəstəliyin fərqli fazaları olsa da, təbiətləri fərqli olduğu üçün müalicə üsulları da tamamilə fərqlidir. Hər iki vəziyyətdə də dərman və ya antibiotiklər təkbaşına müalicə təmin etmir, mütləq cərrahi və ya instrumental müdaxilə lazımdır.
Xəstəliklərin mərhələlərinə görə müasir müalicə üsulları aşağıdakı kimidir:
1. Perianal Absesin Müalicəsi: Təcili Drenaj 🚨
Abses kəskin və irinli bir vəziyyət olduğu üçün gözlədilmədən təcili olaraq boşaldılmalıdır (drenaj).
- İnsizyon və Drenaj (İrinin boşaldılması): Proktoloq tərəfindən çox vaxt lokal və ya yüngül ümumi anesteziya altında absesin üzərində kiçik bir kəsik qoyulur və daxildəki irin tamamilə təmizlənir. İrin boşaldılan kimi xəstənin o şiddətli ağrısı dərhal keçir.
- Yaranın Açıq Buraxılması: Abses boşaldıqdan sonra kəsik yeri tikilmir, açıq buraxılır. Bəzən daxilə kiçik bir rezin drenaj (kateter) yerləşdirilir ki, içəridə qalan sızıntılar da tamamilə xaric olsun. Yara daxildən yuxarıya doğru öz-özünə sağalmalıdır.
- Dərman Müalicəsi: Əməliyyatdan sonra bədəndəki infeksiyanın tamamilə yox olması üçün həkim tərəfindən antibiotik və ağrıkəsicilər təyin edilir.
2. Anal Fistulun Müalicəsi: Tunelin Qapadılması 🛠️
Fistul artıq formalaşmış xroniki bir tunel olduğu üçün onun müalicəsində məqsəd anus əzələlərinə (sfinkterlərə) zərər vermədən bu tuneli ləğv etməkdir. Çünki düzgün planlaşdırılmayan əməliyyat xəstədə qaz və nəcis saxlaya bilməmək (inkontinens) probleminə yol aça bilər.
Fistulanın yerləşməsindən (sadə və ya mürəkkəb olmasından) asılı olaraq bu üsullardan istifadə edilir:
- Fistulotomiya (Sadə fistullar üçün): Əgər tunel anus əzələlərinin çox az hissəsindən keçirsə, cərrah tuneli boylama kəsərək açıq bir yaraya çevirir. Yara aşağıdan yuxarıya doğru əzələlərə zərər vermədən sağalır. Success (müvəffəqiyyət) faizi ən yüksək metoddur.
- Seton Üsulu (Mürəkkəb/Dərin fistullar üçün): Tunel anus əzələlərinin böyük hissəsindən keçdikdə kəsmə əməliyyatı riskli olur. Bu zaman fistul kanalının içindən xüsusi bir cərrahi ip və ya silikon halqa (seton) keçirilir. Seton həm daxildəki irinin davamlı xaric olmasını (drenajı) təmin edir, həm də əzələləri qoruyaraq kanalın tədricən daralıb sağalmasına kömək edir.
- Lazerlə Müalicə (FiLaC): Müasir və toxumalara ən az zərər verən üsuldur. Fistul tunelinin içərisinə lazer rəngli optik lif daxil edilir və lazer enerjisi ilə tunelin daxili divarları yandırılaraq bir-birinə yapışdırılır. Kəsik və tikiş olmadığı üçün ağrısızdır və xəstə tez bir zamanda gündəlik həyata qayıdır.
- Fibrin Yapışqanı və ya Plug (Sıxac): Fistul kanalının içi xüsusi bioloji yapışqan və ya əriyən tibbi materialla doldurularaq bağlanır. Əzələlərə heç bir zərər vermir, lakin residiv (təkrar olunma) riski digər üsullara nisbətən bir az yüksəkdir.
Dr. Cavan Xubanov
Ümumi cərrah, proktoloq. Referans Hayat Hospital Cərrahiyyə şöbəsində ən müasir lazer texnologiyaları ilə əməliyyatları icra edir.
💬 Həkimlə Bu Mövzuda Əlaqə Saxla ➔