Tualetdə xüsusilə smartfonla, kitab oxuyaraq və ya oyun oynayaraq uzun müddət oturmaq sağlamlıq üçün ciddi fəsadlar yarada bilər. Tualetdə normal oturma müddətinin 3–7 dəqiqə arasında olması daha doğrudur. Amma 10–15 dəqiqədən artıq qalmağın bir çox xəstəliyə səbəb ola bilər. Tualetdə uzun müddət oturmağın səbəblərini iki əsas qrupa ayırmaq olar: tibbi-fizioloji səbəblər (orqanizmdəki problemlər) və psixoloji-davranış səbəbləri (müasir vərdişlər).
İnsanların tualetdə normadan artıq vaxt keçirməsinin əsas səbəbləri aşağıdakılardır:
1. Müasir Texnologiyalar və Distraksiya (Yayınma)
Müasir dövrdə bu vərdişin ən geniş yayılmış səbəbi smartfon, planşet və ya kitabların tualetə aparılmasıdır.
- "Doomscrolling" (Sosial şəbəkələrdə limitsiz fırlatma): İnsanlar Instagram, TikTok kimi platformalarda videolara baxarkən, oyun oynayarkən və ya xəbərləri oxuyarkən zaman hissini tamamilə itirirlər. Defekasiya prosesi cəmi 1–2 dəqiqəyə bitsə də, rəqəmsal fəaliyyət bitənə qədər oturmağa davam edirlər.
2. Psixoloji Səbəb: Tənhalıq və Rahatlıq Axtarışı
Çox uşaqlı ailələrdə, gərgin iş mühitində və ya stressli gündəlik həyatda tualet bir çoxları üçün "yeganə toxunulmaz və sakit məkan" rolunu oynayır.
İnsanlar (xüsusilə introvertlər və ya sıx qrafiklə işləyənlər) heç kimin onları narahat etməyəcəyi bu kiçik otağı bir növ "baxış bucağından qaçış və dincəlmə zonası" kimi istifadə edərək müddəti qəsdən uzadırlar.
3. Qəbizlik (Konstipasiya)
Ən böyük tibbi səbəb qəbizlikdir. Nəcis bərk və quru olduqda, bağırsaqların boşalması çətinləşir. İnsanlar prosesi tamamlamaq üçün məcburi olaraq unitaz üzərində uzun dəqiqələr keçirməli olurlar. Qəbizliyin özünün yaranma səbəbləri isə bunlardır:
- Lifli qidaların azlığı: Rasionda tərəvəz, meyvə və taxıl məhsullarının az olması.
- Az su içmək: Bədənin susuz qalması nəcisin sərtləşməsinə səbəb olur.
- Hərəkətsiz həyat tərzi: Oturaq iş və az hərəkət etmək bağırsaq peristaltikasını zəiflədir.
4. Bağırsağın Tam Boşalmaması Hissi
Bəzi bağırsaq xəstəlikləri (məsələn, Hemorroy, İrritabel Bağırsaq Sindromu (İBS) və ya düz bağırsaq iltihabları) insanda defekasiyadan sonra belə daxildə hələ də nəsə qalıbmış kimi yalançı bir hiss (tenezm) yaradır. İnsan bağırsağının tam boşaldığını hiss etmək üçün instinktiv olaraq oturub gözləməyə və gücənməyə davam edir.
5. Çanaq Dibinin Əzələ Disfunksiyası
Çanaq nahiyəsindəki əzələlərin koordinasiyalı şəkildə işləməməsi (anismus və ya çanaq dibi dissinergiyası) defekasiya zamanı anal sfenkterin açılması yerinə səhvən sıxılmasına səbəb olur. Bu zaman insan nə qədər gücənsə də, bağırsaq asanlıqla boşalmır və proses uzanır.
Tualetdə uzun müddət oturmağın əsas zərərləri aşağıdakılardır:
1. Babasil (Hemorroy) və Anal Çatlar Riskini Artırır
Unitazın quruluşu çanaq nahiyəsində xüsusi bir vakuum effekti yaradır. Bu mövqedə uzun müddət qaldıqda, cazibə qüvvəsinin və oturuşun təsiri ilə düz bağırsağın aşağı hissəsindəki damarlara düşən təzyiq kəskin şəkildə artır. Nəticədə damarlar genişlənir, qan durğunluğu yaranır və bu da babasil düyünlərinin əmələ gəlməsinə, eləcə də ağrılı anal çatlara (yırtıqlara) səbəb olur.
2. Düz Bağırsaq Sallanması (Rektal Prolapsus)
Uzun müddət oturduqda və ya gücəndikdə düz bağırsağı əhatə edən əzələlər və toxumalar zəifləyir. Bu vəziyyət müntəzəm xarakter aldıqda, düz bağırsağın selikli qişasının və ya özünün anal dəlikdən xaricə doğru sallanması (prolapsus) riski yaranır.
3. Bağırsaq Tənbəlliyi və Qəbizliyin Dərinləşməsi
İnsan tualetdə çox oturduqda, bədən instinktiv olaraq defekasiya (bağırsağın boşalması) prosesi bitdikdən sonra da itələməyə, yəni gücənməyə davam edir. Bu, bağırsaqların təbii hərəkətliliyini (peristaltikasını) pozur, bağırsaq tənbəlliyinə və xroniki qəbizliyin daha da pisləşməsinə yol açır.
4. Qan Dövranının Pozulması və Ayaqların Uyuşması
Unitazın sərt kənarları oturaq sinirə (siyatik sinir) və bud nahiyəsindəki qan damarlarına davamlı təzyiq göstərir. Tualetdə uzun müddət qaldıqdan sonra ayaqlarda yaranan uyuşma və "qarışqa gəzməsi" hissi məhz qan dövranının pozulmasının və sinir sıxılmasının göstəricisidir.
5. Ani Huşitmə (Sinkope) və Başgicəllənmə Riskləri
Uzun müddət oturaq vəziyyətdə qaldıqda qan bədənin aşağı ətraflarında (ayaqlarda) toplanır. Tualetdən qəfil ayağa qalxdıqda beyinə gedən qan axını müvəqqəti olaraq azalır ki, bu da təzyiqin qəfil düşməsinə, başgicəllənməyə və hətta huşunu itirərək yıxılma xəsarətlərinə səbəb ola bilər.
💡 Sağlamlıq Tövsiyələri
- Telefonu tualetə aparmayın: Vaxtın necə keçdiyini hiss etməməyin əsas səbəbi smartfonlardır.
- 5 dəqiqə qaydasına əməl edin: Əgər 5 dəqiqə ərzində bağırsaq boşalması baş vermirsə, özünüzü məcbur etməyin, ayağa qalxın və yalnız ehtiyac yenidən yarandıqda tualetə daxil olun.
- Düzgün pozisiyadan istifadə edin: Defekasiya zamanı düz bağırsaq əzələlərinin tam boşalması və daxili təzyiqin azalması üçün ayaqlarınızın altına kiçik bir skamya (altlıq) qoyaraq bədəninizi bir az irəli əyin.
Dr. Cavan Xubanov
Ümumi cərrah, proktoloq. Referans Hayat Hospital Cərrahiyyə şöbəsində ən müasir lazer texnologiyaları ilə əməliyyatları icra edir.
💬 Həkimlə Bu Mövzuda Əlaqə Saxla ➔