Tük dönməsi (tibbi adı ilə pilonidal sinus), tökülən tüklərin büzdüm nahiyəsində, iki sağrı arasındakı qırışda dəri altına bataraq orada yuva salması və xroniki bir infeksiya ocağı yaratmasıdır.
Xalq arasında bu problem səhvən tüklərin daxilə doğru uzanması kimi bilinsə də, əslində bədəndən (kürək, baş, omba nahiyəsindən) tökülən tüklərin büzdüm nahiyəsindəki dəri məsamələrindən içəri sürtülərək daxil olması ilə yaranır.
Xəstəliyin mexanizmi və əsas xüsusiyyətləri aşağıdakılardır:
Xəstəlik Necə İnkişaf Edir?
- Tüklərin Toplanması: Oturub-durma, gəzinti və sürtünmə hərəkətləri zamanı büzdüm nahiyəsində tökülmüş tüklər bir yerə yığılır.
- Dəri Altına Giriş: Uzun müddət oturma və dar geyimlərin yaratdığı təzyiq nəticəsində bu tüklər dərindəki zəif nöqtələrdən (tər və ya tük follikullarının ağzından) dəri altına yeridilir.
- Kapsulun Yaranması: Orqanizm bu tükləri "yad cisim" kimi qəbul edir və ətrafına müdafiə qatı (kapsul/sinus) hörür.
- İltihab və Abses: Həmin nahiyəyə bakteriyaların düşməsi ilə daxildə irinli iltihab (abses) formalaşır və kəskin ağrılar başlayır.
Ən Çox Kimlərdə Görülür?
Tük dönməsi daha çox 15–35 yaş arası gənclərdə və kişilərdə qadınlara nisbətən 4-5 dəfə daha tez-tez rast gəlinir. Risk qrupuna daxildir:
Gün ərzində uzun müddət oturaq işdə çalışanlar (ofis işçiləri, sürücülər).
Bədəni həddindən artıq tüklü və tükləri sərt olan şəxslər.
Çəkisi normadan artıq olanlar (obezite) və çox tərləyənlər.
Dar və sintetik geyimlərə üstünlük verənlər.
Əsas Simptomları Hansılardır?
Büzdüm nahiyəsində bir və ya bir neçə kiçik dəliyin (giriş nöqtələrinin) olması.
Oturarkən və ya gəzərkən büzdümdə narahatlıq və getdikcə artan ağrı.
Nahiyədə şişkinlik, qızartı və istilik hissi.
Pis qoxulu, qanlı və ya irinli axıntının olması (paltarın çirklənməsi).
Tük dönməsi müalicə olunmadıqda öz-özünə tam keçib getmir və dəri altında yeni tunellər açaraq yayılır. Yeganə tam və qəti həlli cərrahi və ya müasir lazer üsulu ilə həmin tük yuvasının təmizlənməsidir.
Tük dönməsi (pilonidal sinus) zamanı edilən səhvlər xəstəliyin xroniki hala keçməsinə, infeksiyanın yayılmasına və müalicə müddətinin uzanmasına səbəb olur. Bu problemlə qarşılaşan pasiyentlərin ən çox etdiyi 5 ciddi səhv və onların fəsadları aşağıdakılardır:
İltihabı/Absesi Özbaşına Sıxmaq və ya Deşmək
Ən geniş yayılmış və təhlükəli səhv büzdüm nahiyəsində yaranan ağrılı şişkinliyi (absesi) sızanaq kimi sıxmaq, iynə və ya hər hansı iti alətlə deşməyə çalışmaqdır.
- Nəticəsi: Bu hərəkət dərinin altındakı infeksiyanın daha dərin toxumalara yayılmasına və qan zəhərlənməsinə (sepsisə) yol aça bilər. Həmçinin toxumaların zədələnməsi gələcək cərrahi əməliyyatın sahəsini daha da genişləndirir.
Həkim Məsləhəti Olmadan Antibiotik və Məlhəmlərdən İstifadə
Bir çox insan həkimə getməmək üçün aptekdən özbaşına antibakterial məlhəmlər (məsələn, Vişnevski, İxtiol) alıb sürtür və ya antibiotik həblər qəbul edir.
- Nəticəsi: Məlhəmlər dəri səthini yumşaldaraq infeksiyanın içəridə daha çox toplanmasına və absesin böyüməsinə səbəb olur. Antibiotiklər isə yalnız müvəqqəti olaraq kəskin iltihabı yatırır, lakin dərinin altındakı tük kisəsini və kapsulu yox etmir. Dərman bitdikdən qısa müddət sonra xəstəlik daha şiddətli şəkildə təkrarlanır.
"Öz-özünə keçər" Deyib Həkim Səfərini Gecikdirmək
Tük dönməsi bəzən iltihablaşıb deşilir, irin xaric olur və ağrı müvəqqəti azalır. Pasiyentlər elə düşünür ki, xəstəlik sağaldı və həkim müayinəsini aylarla, bəzən illərlə təxirə salırlar.
- Nəticəsi: Tük dönməsi öz-özünə tamamilə sağalan bir xəstəlik deyil. Müalicə gecikdikcə dəri altında yeni "fistula yolları" (tunellər) açılır. Kiçik bir müdaxilə ilə sağala biləcək xəstəlik, illər keçdikcə geniş və mürəkkəb bir cərrahi əməliyyat tələb edən vəziyyətə gəlir.
Gigiyena Qaydalarına Yanlış Əməl Etmək (Təraş Səhvləri)
Büzdüm nahiyəsindəki tükləri təmizləmək üçün ülgücdən (lezvadan) və ya epilyasiya kremlərindən kor-koranə istifadə etmək iltihab riskini artırır.
- Nəticəsi: Ülgüclə qırxma zamanı tük ucları sərtləşir və dəriyə batma meyli artır. Həmçinin mikrokəsiklər yaranır ki, bu da infeksiyanın daxil olması üçün qapı rolunu oynayır. Müalicə və ya əməliyyatdan sonra tüklərin mexaniki qırxılması residiv (xəstəliyin qayıtması) riskini ciddi dərəcədə yüksəldir.
Həyat Tərzini Dəyişməmək və Oturaq Qalmaq
Tük dönməsinin əsas yaranma və təkrarlanma səbəblərindən biri büzdüm nahiyəsinə düşən daimi təzyiq, sürtünmə və tərləmədir. Pasiyentlər müalicədən sonra da saatlarla fasiləsiz oturmağa (məsələn, sükan arxasında və ya ofisdə) davam edirlər.
- Nəticəsi: Dar geyimlər geyinmək, uzun müddət hərəkətsiz oturmaq və nahiyənin rütubətli qalması tökülən tüklərin yenidən dəri altına yerləşməsinə şərait yaradır. Bu, hətta uğurlu əməliyyatdan sonra belə xəstəliyin ən çox təkrarlanma səbəblərindəndir.
Doğru yanaşma nədir? Tük dönməsinin yeganə radikal və effektiv müalicəsi ümumi/koloproktoloq cərrah tərəfindən həyata keçirilən müasir cərrahi və ya lazer metodlarıdır. İlk simptomlarda (büzdümdə kiçik dəlik, ağrı, şişkinlik, axıntı) mütləq mütəxəssisə müraciət edilməlidir.
Dr. Cavan Xubanov
Ümumi cərrah, proktoloq. Referans Hayat Hospital Cərrahiyyə şöbəsində ən müasir lazer texnologiyaları ilə əməliyyatları icra edir.
💬 Həkimlə Bu Mövzuda Əlaqə Saxla ➔