Tibb dilində pilonidal sinus adlanan tük dönməsi, əksər hallarda quyruq sümüyü (büzdüm) nahiyəsində, iki bazu arasındakı büküşdə meydana gələn, dərinin altına tüklərin batması ilə xarakterizə olunan xroniki bir xəstəlikdir.
Sadə dillə desək, bədəndən tökülən və ya həmin nahiyədə bitən tüklərin, sürtünmə və təzyiq nəticəsində dərinin daxilinə doğru yeriməsi və orada yad cisim reaksiyası törətməsidir.
Xəstəliyin inkişaf mexanizmi və əlamətləri aşağıdakı kimidir:
Tük Dönməsi Necə Yaranır?
- Tüklərin toplanması: Kürək, ənsə və ya büzdüm nahiyəsindən tökülən sərbəst tüklər iki bazu arasındakı dərin büküşdə yığılır.
- Dəri altına yerimə: Oturub-durarkən və ya yeriyərkən yaranan sürtünmə bu tükləri iynə kimi dərinin məsamələrindən içəri doğru itələyir.
- Kist və kapsul formalaşması: Orqanizm bu yad tükləri zərərsizləşdirmək üçün ətrafında bir qoruyucu pərdə (kapsul) yaradır. Beləliklə, dəri altında tük dolu bir kist (torba) meydana gəlir.
- İltihablaşma: Bu kistə bakteriyalar daxil olduqda nahiyə iltihablanır, irinləyir və absesə (çıbana) çevrilir.
Əsas Əlamətləri Hansılardır?
- Kiçik dəliklər (Sinus ağızları): Büzdüm nahiyəsində tükün daxil olduğu bir və ya bir neçə xırda dəlik görünür.
- Ağrı və şişkinlik: Xüsusilə uzun müddət oturarkən və ya yeriyərkən quyruq sümüyü nahiyəsində küt və ya şiddətli ağrı, dolğunluq hissi olur.
- Axıntı: Dəliklərdən pis qoxulu, qanlı və ya irinli maye gələ bilər. Bu axıntı alt paltarını ləkələyir.
- Abses (İrin yığılması): Nahiyə kəskin şəkildə şişir, qızarır, istilənir və toxunulmaz dərəcədə şiddətli ağrı verir. Bu vəziyyətdə xəstənin qızdırması da qalxa bilər.
Kimlərdə Daha Çox Görünür?
Gənc kişilərdə (tük yükü çox olduğu üçün qadınlara nisbətən 4 dəfə daha çox rast gəlinir).
Gün ərzində uzun müddət oturaq qalanlarda (sürücülər, ofis işçiləri, tələbələr).
Artıq çəkidən əziyyət çəkənlərdə (büküş dərin olduğu üçün).
Sərt və qalın bədən tüklərinə sahib olanlarda.
Tük dönməsi öz-özünə keçib gedən bir xəstəlik deyil. Müvəqqəti olaraq sakitləşsə də, tam müalicə (cərrahi və ya qeyri-cərrahi üsullarla) olunmadıqda xroniki formaya keçir və dəri altında yeni tunellər salaraq genişlənir.
Tibb dilində pilonidal sinus adlanan tük dönməsi, müalicədən (hətta cərrahi əməliyyatdan) sonra belə təkrarlanma (nüks etmə) ehtimalı yüksək olan bir xəstəlikdir. Bunun əsas səbəbi mövcud kistin təmizlənməsinə baxmayaraq, xəstəliyi yaradan şəraitin və risk faktorlarının dəyişmədən qalmasıdır.
Tük dönməsinin təkrarlanmasının əsas səbəbləri aşağıdakılardır:
1. Anatomik Quruluş
Xəstəliyin təkrarlanmasında ən böyük faktor büzdüm (quyruq sümüyü) nahiyəsindəki iki bazu arasındakı büküşün (anti-qluteal yarıq) çox dərin və dar olmasıdır. Bu dar və dərin nahiyə gün ərzində havasız, rütubətli və isti qalır. Əgər əməliyyat zamanı bu büküş plastik üsullarla (məsələn, flep sürüşdürmə əməliyyatları ilə) hamarlaşdırılmayıbsa, tükün yenidən içəri batması üçün ideal mühit qorunub saxlanılır.
2. Yarımçıq və ya Uğursuz Müalicə Metodu
- Tam təmizlənməyən sinus yolları: Tük dönməsi dəri altında mürəkkəb tunellər (fistula yolları) salır. Əgər əməliyyat zamanı bu xırda tunellərdən və ya iltihablı toxumalardan kiçik bir hissə belə gözdən qaçarsa, xəstəlik qısa müddətdə yenidən alovlanır.
- Sadə irin drenajı: Kist nahiyəsində abses (irin) yarandıqda, həkim sadəcə kəsik ataraq irini boşalda bilər. Bu, ancaq müvəqqəti rahatlıq verir, çünki əsas tük yuvası (kapsul) yerində qalır və mütləq yenidən təkrarlanır.
3. Tük Yükünün Çox Olması və Yanlış Təmizləmə
Bədəndən, xüsusən də kürək, ənsə və baş nahiyəsindən tökülən sərbəst tüklər büzdüm büküşünə yığılır və yeriyərkən yaranan sürtünmə nəticəsində iynə kimi dərinin altına yeriyir. Əməliyyatdan sonra həmin nahiyədə tüklərin lazer epilyasiyası və ya digər üsullarla daimi olaraq azaldılmaması yeni tük dönmələrinə zəmin yaradır.
4. Oturaq Həyat Tərzi və Artıq Çəki
- Uzun müddət oturmaq: Xüsusilə kompüter arxasında çalışanlar və ya sürücülər günün böyük hissəsini oturaq keçirirlər. Bu zaman quyruq sümüyü nahiyəsinə davamlı təzyiq düşür, sürtünmə artır və tüklər asanlıqla dəri altına itələnir.
- Artıq çəki (piylənmə): Çəki çox olduqda büzdüm büküşü daha da dərinləşir, tər və rütubət yığılması sürətlənir.
5. Qeyri-kafi Gigiyena və Yara Baxımı
Əməliyyatdan sonrakı erkən dövrdə yaranın düzgün təmizlənməməsi, nahiyənin nəm saxlanılması və ya tökülən tüklərdən vaxtında təmizlənməməsi infeksiyaya və yaranın tam bitməməsinə səbəb olur. Xroniki nəm və zəif gigiyena dərini yumşaldaraq yeni tüklərin daxil olmasını asanlaşdırır.
Dr. Cavan Xubanov
Ümumi cərrah, proktoloq. Referans Hayat Hospital Cərrahiyyə şöbəsində ən müasir lazer texnologiyaları ilə əməliyyatları icra edir.
💬 Həkimlə Bu Mövzuda Əlaqə Saxla ➔