Proktologiya (və ya koloproktologiya) — düz bağırsaq, çanaq dibi, anal kanal və perianal nahiyənin (anusun ətrafı) xəstəliklərinin diaqnostikası, müalicəsi və profilaktikası ilə məşğul olan tibb sahəsidir.
"Proktologiya" sözü yunan dilindən tərcümədə "proktos" – düz bağırsaq/anus və "logos" – elm, təlim sözlərinin birləşməsindən yaranıb. Bu sahə üzrə ixtisaslaşmış həkim isə proktolog (və ya koloproktoloq) adlanır.
Müasir tibb elmində proktologiya sahəsindəki son yeniliklər minimal invaziv (az travmatik) üsullara, lazer texnologiyalarına və rəqəmsal tibbi həllərə əsaslanır. Proktologiya sahəsində tətbiq olunan ən aktual elmi və praktiki yeniliklər aşağıdakılardır:
1. Müasir Lazer Proktologiyası (Laser Proctology)
- Ənənəvi cərrahiyyəni əvəz edən bu üsullar xəstələrin ağrısız və qansız şəkildə, sfinkter əzələlərinə zərər vermədən sağalmasını təmin edir.
- Lazer Hemoroidoplastika (LHP): Babasil düyünlərinin kəsilmədən, daxildən lazer enerjisi ilə yandırılaraq kiçildilməsi texnikasıdır.
- FiLaC (Fistula Laser Closure): Anal fistulların müalicəsində fistula kanalının lazerlə koaqulyasiya edilərək bağlanması üsuludur.
- CO2 Lazer Fissurektomiya: Xroniki anal çatların (fissurların) skaner dəstəkli CO2 lazerlə minimal termal zədə ilə buxarlandırılması, postoperativ ağrıları kəskin azaldır.
2. Fistul Müalicəsində Bioloji və Regenerativ Metodlar
Mürəkkəb anal fistulların idarə edilməsində əzələ kəsiyinə ehtiyac qoymayan innovasiyalar ön plana çıxır:
- Kök Hüceyrə Terapiyası: Xüsusilə Kron xəstəliyi ilə bağlı yaranan mürəkkəb perianal fistullarda kök hüceyrə əsaslı bioloji preparatların (məs. Darvadstrocel) kanala yeridilməsi toxuma bərpasını sürətləndirir.
- BioHealx® Cihazı: Kompleks anal fistullar üçün hazırlanmış, sorulan bioabsorbable (PLGA) implantatdır. Kanalın daxilində müvəqqəti karkas rolunu oynayaraq təbii sağalmanı stimullaşdırır və 6-12 ay ərzində öz-özünə əriyir.
- LIFT və TROPIS prosedurları: Sfinkteri qoruyan, əzələ toxumasına toxunmadan fistul yolunu daxildən bağlayan qabaqcıl cərrahi yanaşmalardır.
3. Doppler Dəstəkli Texnologiyalar
- DHAL (Doppler-Guided Hemorroidal Artery Ligation): Babasili qidalandıran arteriyaların ultrasəs (Doppler) sensoru vasitəsilə nöqtəvi olaraq təyin edilib bağlanması üsuludur. Son elmi araşdırmalar bu üsulun rezistensiyanı və residiv (təkrarlanma) riskini rezin həlqə (banding) metoduna nisbətən əhəmiyyətli dərəcədə azaltdığını göstərir.
4. Kolorektal Xərçəng və Şişlərin Müalicəsində Yeniliklər
- Robotik Cərrahiyyə (Robotic TME): Düz bağırsaq xərçənginin cərrahiyyəsində robotik platformalar (məs. DaVinci) dar çanaq boşluğunda yüksək dəqiqliklə manipulyasiya imkanı verir. Bu üsul həm şişin tam təmizlənməsində, həm də sidik-cinsiyyət sisteminin sinirlərinin qorunmasında laparoskopiyadan daha üstün funksional nəticələr nümayiş etdirir.
- Süni İntellekt (AI) dəstəkli Kolonoskopiya: Kolonoskopiya zamanı həkimin gözündən qaçan mikroskopik polipləri və xərçəngönü hüceyrə dəyişikliklərini real vaxt rejimində təyin edən ağıllı vizuallaşdırma sistemləri.
5. Nəcis Qaçırma (İnkontinensiya) üçün Yeni Üsullar
- SphinKeeper və Sacral Neuromodulation: Anal sfinkter çatışmazlığı və nəcis qaçırmadan əziyyət çəkən xəstələr üçün xüsusi mikro-protezlərin yerləşdirilməsi və ya sinir stimulyasiyası vasitəsilə bağırsaq nəzarətinin bərpa edilməsi.
