Qəbizliyin qarşısını almaq və bağırsaq fəaliyyətini normallaşdırmaq üçün gündəlik həyat tərzində və qidalanmada dəyişikliklər etmək lazımdır. Qəbizlik əksər hallarda lifli qidaların az qəbulu, hərəkətsizlik və qeyri-kafi maye qəbulu səbəbindən yaranır.
Qidalanma və Həyat Tərzi Səbəbləri
- Lifli qidaların azlığı: Müasir dövrdə çox istifadə olunan fast-food, ağ çörək, un məmulatları, ət və yarımfabrikatlar lif (sellüloza) baxımından kasıbdır. Lif bağırsaqda suyu saxlayaraq nəcisi yumşaldır. O olmayanda nəcis bərkiyir.
- Az su içmək: Orqanizm kifayət qədər su almadıqda, yoğun bağırsaq daxilindəki mayeni soraraq bədənə ötürür. Nəticədə nəcis quruyur və hərəkəti çətinləşir.
- Hərəkətsizlik (Oturaq həyat): Fiziki aktivlik az olduqda bağırsaqların peristaltikası (dalğavari yığılması) yavaşlayır. Xüsusilə masaarxası işləyənlərdə bu problem daha çox mütəmadi hal alır.
- Tualet ehtiyacını təxirə salmaq: İctimai yerlərdə tualetə getməmək üçün ehtiyacı saxlamaq bağırsaq reflekslərini korlayır. Bağırsaq siqnalları zəifləyir və qəbizlik xronikiləşir.
- Dərman Vasitələrinin Əks Təsiri
Bəzi dərmanların qəbulu bağırsaq əzələlərini zəiflədir və ya nəcisi qurudur:
- Dəmir preparatları: Qanazlığı (anemiya) üçün qəbul edilən dəmir həbləri tez-tez qəbizliyə səbəb olur.
- Kalsium kanallarının blokatorları: Yüksək qan təzyiqi dərmanları.
- Antidepresantlar və güclü ağrıkəsicilər (opioidlər).
- Mədə turşuluğunu azaldan dərmanlar (Antasidlər): Xüsusilə tərkibində alüminium və kalsium olanlar.
Hormonal və Metabolik Pozuntular
Daxili sekresiya vəzilərinin işinin pozulması maddələr mübadiləsini və bağırsaq fəaliyyətini birbaşa ləngidir:
- Hipotireoz: Qalxanvari vəzinin az çalışması (zob) bütün bədən metabolizmini, eləcə də bağırsaqları yavaşladır.
- Şəkərli diabet: Sinir uclarına zərər verərək bağırsaq hərəkətliliyini poza bilər.
- Hamiləlik: Progesteron hormonunun artması bağırsaq əzələlərini boşaldır, həmçinin böyüyən uşaqlıq bağırsaqlara mexaniki təzyiq göstərir.
- Anatomik və Struktur Problemləri
Bağırsağın özündə olan mexaniki maneələr nəcisin irəliləməsinə mane olur:
- Anal çat və babasil (hemorroy): Bu problemlər zamanı tualetə getmək ağrılı olduğu üçün insan fərqində olmadan nəcisi saxlayır və proses çətinləşir.
- Poliplər və ya şişlər: Yoğun bağırsaq daxilində yaranan mexaniki daralmalar.
- Bağırsaq yapışqanlıqları: Keçirilmiş qarın əməliyyatlarından sonra yaranan daxili bitişmələr.
Sinir Sistemi və Funksional Pozuntular
- Qıcıqlanmış Bağırsaq Sindromu (QBS / IBS): Stress və həyəcan fonunda bağırsaqların gah həddindən çox (ishal), gah da çox az (qəbizlik) işləməsi vəziyyətidir.
- Nevroloji xəstəliklər: Parkinson, dağınıq skleroz (MS) və ya onurğa beyni zədələnmələri bağırsaqlara gedən sinir siqnallarını bloklayır.
Bu problemi aradan qaldırmaq üçün aşağıdakı addımları ata bilərsiniz:
- Lifli qidaları artırın: Gündəlik rasionunuza tam taxıllı məhsullar, yulaf, təzə tərəvəzlər (xüsusilə ispanaq, kələm), meyvələr (əncir, ərik, qara gavalı) və paxlalılar əlavə edin.
- Maye qəbulunu yoxlayın: Gündə ən azı 1.5–2 litr təmiz su için. Səhər tezdən acqarnına bir stəkan ilıq su içmək bağırsaqların hərəkətini stimullaşdırır.
- Fiziki aktivliyi artırın: Gündəlik 20-30 dəqiqəlik piyada gəzinti bağırsaq əzələlərinin işini sürətləndirir.
- Təbii laksativlərdən istifadə edin: Axşamdan suda isladılmış qara gavalı və ya ənciri səhər yeməkdən əvvəl yemək və suyunu içmək faydalıdır. Zeytun yağı da həzm prosesini asanlaşdırır.
- Vərdiş yaradın: Hər gün eyni vaxtda tualetə getməyə çalışın və ehtiyac yarandıqda bunu gecikdirməyin.
Həkimə nə vaxt müraciət etməli?Qəbizlik xroniki xarakter alıbsa (3 həftədən çox davam edirsə), nəcisdə qan varsa, şiddətli qarın ağrısı və ya qəfil çəki itkisi ilə müşayiət olunursa, mütləq həkim-qastroenteroloqa müraciət etməlisiniz.
