Yoğun bağırsaq xərçəngi (kolorektal xərçəng), həzm sisteminin son hissəsi olan yoğun bağırsağın (kolon) və ya düz bağırsağın (rektum) daxili divarında hüceyrələrin nəzarətsiz şəkildə böyüyüb çoxalması ilə yaranan bədxassəli şiş növüdür. Əksər hallarda bu xəstəlik bağırsaq divarında əmələ gələn və polip adlanan xoşxassəli kiçik törəmələrin zamanla mutasiyaya uğraması nəticəsində inkişaf edir. Erkən mərhələdə diaqnoz qoyulduqda tamamilə müalicə oluna bilən xərçəng növlərindən biridir.
📌 Əsas Əlamətləri
Yoğun bağırsaq xərçəngi erkən dövrlərdə heç bir əlamət göstərmədən (səssiz) inkişaf edə bilər. Şiş böyüdükcə aşağıdakı simptomlar ortaya çıxır:
- Bağırsaq vərdişlərində dəyişiklik: Uzun müddət davam edən və növbələşən qəbizlik və ya ishal.
- Nəcisdə qan və ya selik: Nəcis kütləsində parlaq qırmızı və ya tünd qara rəngli qan izləri, həmçinin selikli ifrazat.
- Nəcis forması: Nəcis kütləsinin nəzərəçarpacaq dərəcədə incəlməsi (lentvari nəcis).
- Natamam boşalma hissi: Tualetə getdikdən sonra belə bağırsağın tam boşalmaması hissi.
- Qarın ağrıları: Müntəzəm təkrarlanan qarın ağrısı, kramplar, qaz və daimi şişkinlik.
- Ümumi simptomlar: Səbəbsiz və qəfil çəki itkisi, daimi yorğunluq, halsızlıq və gizli qanaxma nəticəsində yaranan anemiya (qansızlıq).
🔬 Mərhələləri
Xəstəlik şişin bağırsaq divarına və digər orqanlara yayılma dərəcəsinə görə 5 əsas mərhələyə bölünür:
- Mərhələ 0 (Karsinoma in situ): Xərçəng hüceyrələri yalnız bağırsağın ən daxili selikli qişasındadır, daxili qatlara keçməyib.
- Mərhələ I: Şiş bağırsaq divarının daxili qatlarına yayılıb, lakin bağırsaq divarını tam keçməyib və limfa düyünlərinə çatmayıb.
- Mərhələ II: Şiş bağırsaq divarını tamamilə keçərək ətrafdakı toxumalara yayılıb, lakin hələ limfa düyünlərinə sızmayıb.
- Mərhələ III: Xərçəng yaxınlıqdakı regional limfa düyünlərinə yayılıb.
- Mərhələ IV: Xərçəng qan və ya limfa vasitəsilə bədənin digər uzaq orqanlarına (ən çox qaraciyər, ağciyər və ya qarın pərdəsinə) metastaz verib.
🩺 Diaqnostika və Skrininq
Xəstəliyin təyin edilməsində ən effektiv üsul kolonoskopiya müayinəsidir. Kolonoskopiya həm bağırsağın daxili vəziyyətini görməyə, həm polipləri xərçəngə çevrilmədən xaric etməyə, həm də şübhəli toxumalardan biopsiya götürməyə imkan verir. Bundan əlavə, nəcisdə gizli qan testi, KT (Kompüter Tomoqrafiyası) və qanda CEA (karsinoembrionik antigen) testi diaqnostikada istifadə olunur.
- Vacib Skrininq Qaydası: Heç bir şikayəti olmayan və risk qrupuna daxil olmayan şəxslərin 45-50 yaşından etibarən mütəmadi olaraq (hər 5-10 ildən bir) kolonoskopiya müayinəsindən keçməsi tövsiyə edilir. Ailəsində bağırsaq xərçəngi tarixi olanlar isə bu müayinələrə daha erkən yaşlarda başlamalıdırlar.
💊 Müalicə Üsulları
Müalicə planı xəstəliyin mərhələsinə və şişin yerləşdiyi nahiyəyə görə fərdi olaraq təyin edilir:
- Cərrahiyyə (Əməliyyat): Ən əsas müalicə üsuludur. Erkən mərhələdə sadəcə polipin çıxarılması (polipektomiya) kifayət etdiyi halda, irəli mərhələlərdə bağırsağın xəstə hissəsi ətraf toxuma və limfa düyünləri ilə birlikdə kəsilib götürülür (kolektomiya).
- Kimyaterapiya: Şiş hüceyrələrini məhv etmək, əməliyyatdan öncə şişi kiçiltmək və ya əməliyyatdan sonra qalan hüceyrələri təmizləmək üçün tətbiq olunan dərman müalicəsidir.
- Radioterapiya (Şüa müalicəsi): Xüsusilə düz bağırsaq (rektum) xərçəngində şişi kiçiltmək və ya təkrarlanma riskini azaltmaq üçün istifadə edilir.
- Hədəfli və İmmunoterapiya: İrəli mərhələ xərçənglərdə spesifik olaraq yalnız xərçəng hüceyrələrini hədəf alan və ya bədənin immun sistemini xərçəngə qarşı gücləndirən müasir müalicə metodlarıdır.
Dr. Cavan Xubanov
Ümumi cərrah, proktoloq. Referans Hayat Hospital Cərrahiyyə şöbəsində ən müasir lazer texnologiyaları ilə əməliyyatları icra edir.
💬 Həkimlə Bu Mövzuda Əlaqə Saxla ➔