Anal qaşınma (pruritus ani), perianal nahiyədə (düz bağırsağın çıxışı və ətrafındakı dəridə) meydana gələn, fərdin həyat keyfiyyətinə ciddi şəkildə mənfi təsir göstərən xroniki və ya kəskin diskomfort hissidir. Bu vəziyyət müstəqil bir xəstəlik olmaqdan ziyadə, əksər hallarda fərqli patologiyaların və ya bədənin verdiyi reaksiyaların bir simptomudur.
1. Anal Qaşınmanın Əsas Səbəbləri
Diqqət yetirilməli olan ən vacib məqam budur: Hər anal qaşınma qurd xəstəliyi demək deyil. Səbəbləri bir neçə qrupa bölmək olar:
A. Proktoloji Xəstəliklər
- Babasil (Hemorroy): Genişlənmiş damarların maye sızdırması dəridə qıcıqlanma və qaşınma yaradır.
- Anal çat (Fissura): Nəcisin keçişi zamanı yaranan kiçik yırtıqlar sağalma mərhələsində şiddətli qaşınma və göynəmə ilə özünü göstərir.
- Fistul və abseslər: İrinli və ya seroz axıntılar dərini davamlı nəm saxlayaraq maserasiyaya (dərinin yumşalaraq zədələnməsinə) yol açır.
B. Dermatoloji (Dəri) Problemləri
- Psoriaz (Sədəf xəstəliyi) və Ekzema: Bədənin digər nahiyələrində olduğu kimi perianal bölgədə də qaşıntılı lövhələr yarada bilər.
- Kontakt Dermatit: Ətirli tualet kağızları, nəm salfetlər, keyfiyyətsiz sabunlar və ya sintetik alt paltarlarına qarşı allergik reaksiya.
C. İnfeksiyalar və Parazitlər
- Parazitar infeksiyalar (Qurdlar): Xüsusilə uşaqlarda gecə saatlarında artan qaşınmanın əsas səbəbi bizquyruq (enterobioz) qurdlarıdır.
- Göbələk infeksiyaları (Kandidoz): Nahiyənin davamlı nəm və isti qalması göbələklərin çoxalmasına münbit şərait yaradır.
D. Qidalanma Fəktorları
- Qıcıqlandırıcı qidalar: Həddindən artıq ədviyyatlı, acı yeməklər, pomidor, sitrus meyvələri, qəhvə, şokolad və spirtli içkilər həzm olunmadan xaric edilərkən anal bölgəni qıcıqlandıra bilər.
2. Simptomlar və Klinik Mənzərə
Xəstələrin ən çox rastlaşdığı şikayətlər və klinik əlamətlər bunlardır:
- Gecə intensivliyi: Qaşınma adətən gecə saatlarında, bədən istiliyi artdıqda daha da şiddətlənir.
- Yanma və göynəmə: Davamlı qaşıma nəticəsində dəridə yaranan mikro-yırtıqlar yanma hissi verir.
- Psixoloji gərginlik: Şiddətli qaşınma yuxusuzluğa, sosial mühitdə diskomforta və depressiv vəziyyətə səbəb ola bilər.
3. Diaqnostika
Düzgün müalicə üçün differensial diaqnoz mütləqdir:
- Fiziki və Proktoloji Müayinə: Proktoloq tərəfindən çat, babasil və ya infeksiya varlığının yoxlanılması.
- Parazitoloji Analiz: Nəcis analizi və ya perianal nahiyədən götürülən sıyrıntı (lent testi) vasitəsilə qurd yumurtalarının təyini.
- Dermatoloji Dəyərləndirmə: Şübhəli dəri xəstəlikləri zamanı biopsiya və ya allergiya testləri.
4. Müalicə Metodları və Ev Şəraitində Qulluq
Müalicə simptomatik (anlığı kəsən) və etioloji (səbəbə yönəlmiş) olmaqla iki yerə ayrılır.
| Müalicə İstiqaməti | Tətbiq edilən Üsullar |
|---|---|
| Medikamentoz (Dərman) | Göbələk əleyhinə kremlər, parazit əleyhinə tabletlər, qısamüddətli zəif kortikosteroidli məlhəmlər. |
| Cərrahi / Prosedur | Altda yatan səbəb babasil və ya çatdırsa, onların cərrahi və ya lazerlə müalicəsi. |
| Qidalanma Pəhrizi | Acı, turş, qəhvə və ədviyyatların rasiondan çıxarılması, lifli qidalara üstünlük verilməsi. |
Ev Şəraitində Qulluq Qaydaları
- Quruluq prinsipləri: Anal nahiyə hər tualetdən sonra tam quru saxlanılmalıdır. Nəmlik göbələk və bakteriyaların dostudur.
- Təbii təmizlik: Ətirli, rəngli tualet kağızlarından və sabunlardan uzaq durulmalı, təmizlik yalnız ilıq su ilə aparılmalıdır.
- Geyim seçimi: Yalnız 100% pambıq materialdan olan və bədəni sıxmayan alt paltarları geyinilməlidir.
- Qaşımamaq: Sahəni qaşımaq dərinin müdafiə baryerini pozur və infeksiyalaşmaya səbəb olur ("qaşınma-qaşıma-daha çox qaşınma" qapalı dairəsi).
Nəticə və Xülasə
Anal qaşınma utandırıcı bir problem kimi görülsə də, çox vaxt asanlıqla müalicə oluna bilən tibbi problemdir. Simptomlar 1-2 həftədən uzun sürərsə, özbaşına kremlərdən istifadə etmək əvəzinə mütləq bir proktoloq və ya dermatoloq müayinəsindən keçmək lazımdır.
