Anal nahiyədə (anus ətrafında) düyün əllənməsi ən çox hemorroy (babasil), perianal tromboz və ya kəskin iltihabi proseslər zamanı rast gəlinən proktoloji simptomdur. Bu vəziyyət fərqli səbəblərdən qaynaqlana bilər və dəqiq diaqnoz proktoloq müayinəsindən sonra qoyulur.
Anal Nahiyədə Düyünün Əsas Səbəbləri
- Xarici və daxili babasil (hemorroy): Anus ətrafındakı damarların genişlənməsi nəticəsində yaranır. Daxili düyünlər adətən defekasiya (nəcis ifrazı) zamanı çölə çıxır, xarici düyünlər isə davamlı olaraq əllə hiss edilir.
- Trombozlaşmış hemorroidal düyün: Damar daxilində qan laxtalanması (tromboz) nəticəsində kəskin, bərk, göy rəngli və çox ağrılı bir düyün meydana gəlir. Ağrı adətən qəfil başlayır.
- Anal abses (irinlik): Anus ətrafındakı vəzilərin iltihablaşması və irin yığılmasıdır. Əllənən düyün şişkin, isti, qırmızı və şiddətli dərəcədə ağrılı olur. Yüksək qızdırma ilə müşayiət oluna bilər.
- Anal poliplər və ya ziyillər (kondilomalar): Dəri büküşləri və ya virus mənşəli törəmələr anal nahiyədə kiçik düyüncüklər şəklində əllənə bilər.
- Paraproktit və anal fistula: İltihabın xroniki forması olub, dəri altında sərtlik (düyün) və zaman-zaman irinli/qanlı axıntı ilə özünü göstərir.
Müşayiət Edən Simptomlar Nələrdir?
Düyünün xarakterini anlamaq üçün aşağıdakı əlamətlərə diqqət yetirilməlidir:
- Ağrı: Tromboz və abses zamanı ağrı kəskin və daimidir. Sadə babasildə isə ağrı daha çox nəcis ifrazı zamanı və ya oturduqda artır.
- Qanaxma: Nəcis ifrazı zamanı tualet kağızında və ya unitazda parlaq qırmızı qan qeyd edilə bilər.
- Qaşınma və yanma: İltihab və nəm mühit səbəbindən anal nahiyədə narahatlıq hissi yaranır.
- İlk Yardım və Müvəqqəti Rahatlama Üsulları
Həkim müayinəsinə qədər vəziyyəti yüngülləşdirmək üçün:
- İlıq oturaq vannaları: Gündə 2-3 dəfə 10-15 dəqiqə ərzində ilıq (isti olmayan) suda oturmaq əzələləri rahatladır və ağrını azaldır.
- Gigiyena: Nahiyəni travmaya məruz qoymadan, tualet kağızı yerinə ilıq su ilə yumaq və yumşaq dəsmalla qurulamaq lazımdır.
- Qəbizliyin qarşısını almaq: Lifli qidalara üstünlük verilməli, bol su içilməlidir ki, nəcis ifrazı zamanı gücənmə olmasın.
Nə Vaxt Həkimə Müraciət Edilməli?
Əgər əllənən düyünlə bərabər şiddətli ağrı, yüksək qızdırma, dayanmayan qanaxma və ya irinli axıntı varsa, vaxt itirmədən həkim-proktoloqa müraciət etmək mütləqdir. Erkən diaqnoz müalicənin cərrahiyyəsiz (dərman və ya kiçik prosedurlarla) həll olunma şansını artırır.
Anal nahiyədə əllənən düyünün vaxtında müalicə olunmaması, onun yaranma səbəbindən asılı olaraq ciddi tibbi fəsadlara yol aça bilər. Problemə laqeyd yanaşmaq və ya ev şəraitində səhv üsullarla müalicə etməyə çalışmaq vəziyyəti daha da ağırlaşdırır.
Müalicə Olunmayan Düyünlərin Yarada Biləcəyi Əsas Fəsadlar
- Nekroz (toxuma ölümü): Xüsusilə trombozlaşmış (qan laxtası duran) hemorroidal düyünlərdə qan dövranı tamamilə pozula bilər. Bu zaman düyün qaralır, toxumalar ölür (nekrozlaşır) və kəskin, dözülməz ağrılar baş verir.
- Ağır anal qanaxma və Anemiya: Düyünlərin tez-tez zədələnməsi və qanaması zamanla orqanizmdə qan azlığına (anemiya) səbəb olur. Bu da xəstədə xroniki yorğunluq, baş gəllənməsi və halsızlıq yaradır.
- Hemorroidal düyünün boğulması (inkarserasiya): Daxili babasil düyünləri anal sfinkter (büzücü əzələ) tərəfindən sıxılıb qala bilər. Bu vəziyyət güclü ödem, şişkinlik və dözülməz ağrı ilə müşayiət olunur və təcili cərrahi müdaxilə tələb edir.
- Paraproktit və Sepsis (qan zəhərlənməsi): Əgər düyün anal abses (irinlik) mənşəlidirsə və irin bədən tərəfindən sorulmursa, infeksiya ətraf toxumalara yayıla bilər. Ağır hallarda infeksiyanın qana keçməsi (sepsis) həyati təhlükə yaradır.
- Xroniki anal fistula: Müalicə olunmamış abseslər partladıqdan sonra düz bağırsaqla dəri arasında patoloji kanalların (fistula) yaranmasına səbəb olur. Bu kanallardan davamlı olaraq irin və nəcis sızması baş verir ki, bu da müalicəsi daha çətin olan xroniki bir prosesdir.
- Düz bağırsaq çatları (fissura): Böyümüş düyünlər nəcis ifrazını çətinləşdirir. Nəticədə anal kanalda dərin və ağrılı yırtıqlar/çatlar əmələ gəlir.
Nə Zaman Təcili Yardım Çağırılmalı və ya Həkimə Getməli?
Aşağıdakı fəsad əlamətləri müşahidə olunduqda vaxt itirmədən proktoloqa və ya təcili yardıma müraciət edilməlidir:
- Yüksək qızdırma və titrəmə (bədəndə kəskin infeksiyanın göstəricisi).
- Anus nahiyəsindən fasiləsiz və bol miqdarda qanaxma.
- Düyünün rənginin qaralması və ya göyərməsi.
- Ağrıkəsicilərlə keçməyən, getdikcə şiddətlənən kəskin ağrı.
