Anal nahiyədə hiss edilən sərtlik, şişkinlik və ya kütlə həm fiziki diskomfort yaradan, həm də insanlarda ciddi narahatlıq və qorqu doğuran bir simptomdur. Çox vaxt utanc hissi səbəbindən həkimə müraciət gecikdirilir, lakin bu patologiyanın vaxtında diaqnoz edilməsi müalicənin uğuru üçün kritik əhəmiyyət kəsb edir.
Anal kanalda və ya ətrafındakı toxumalarda yaranan sərtliklərin əsas tibbi səbəbləri, müşayiət edən əlamətləri və müasir yanaşmaları aşağıdakı kimidir:
- Anal nahiyədə Sərtliyin Əsas Səbəbləri
- Trombozlaşmış Hemorroy (Düyünlər)
Hemorroy anal nahiyədəki damarların genişlənməsidir. Əgər bu damarların içində qan laxtalanarsa (tromboz), "perianal hematoma" adlanan, lobya və ya noxud böyüklüyündə, göyümtül-bənövşəyi rəngdə, toxunduqda olduqca ağrılı və sərt bir kütlə formalaşır. Xüsusilə gücənmə və qəbizlikdən sonra qəfil yaranır.
Perianal Abses (İrinli Şişlik)
Anal kanaldakı iltihab mənşəli bezlərin tıkanması nəticəsində bölgədə irin toplanır. Bu zaman həmin nahiyədə pulsasiya edən (zoguldama tərzində) şiddətli ağrı, qızartı, istilik artışı və bərk, gərgin bir şişkinlik meydana gəlir. Bəzən qızdırma və halsızlıqla müşayiət olunur.
Anal Çat (Fissur) və "Növbətçi Papilla"
Xroniki qəbizlik zamanı sərt nəcisin anal kanalı yırtması nəticəsində anal çat yaranır. Çatın aşağı kənarında orqanizmin müdafiə reaksiyası olaraq dərinin qalınlaşması — "növbətçi papilla" (dəri etiketi) inkişaf edir. Xəstələr bunu əllərinə dəyən kiçik və bərk ət parçası kimi hiss edirlər.
Anal Fistul
Müalicə olunmamış və ya öz-özünə partlamış abseslərin yerində bağırsaqla dəri arasında formalaşan kiçik tünellərdir. Fistulun xarici ağzının ətrafındakı toxuma xroniki iltihab səbəbindən zamanla sklerozlaşır (sərtləşir). Periodik olaraq irinli və ya qanlı axıntı ilə özünü büruzə verir.
Anal Ziyillər (Kondilomalar)
İnsan Papilloma Virusunun (HPV) səbəb olduğu, cinsi yolla yoluxan infeksiyadır. Anal dəlik ətrafında tək-tək və ya gül kələmi formasında birləşən, kələ-kötür və nisbətən sərt strukturlar yaradır. Genellikle ağrısız olurlar.
Anal Kanalın Daralması (Stenoz)
Keçirilmiş cərrahiyyə əməliyyatlarından (məsələn, hemorroyektomiya), travmalardan və ya Kron kimi iltihabi bağırsaq xəstəliklərindən sonra toxumaların çapıqlaşması (fibroz) nəticəsində anal kanal gərginləşir, elastikliyini itirir və sərt hal alır.
Anal Xərçəng (Nadir Hallarda)
Anal bölgədə hüceyrələrin anormal artımı nəticəsində bərk, nizamsız formalı, getdikcə böyüyən və adətən nəcis ifrazı zamanı qanayan bədxassəli şişlər yaranır. Müalicəyə tabe olmayan sərtliklərdə bu ehtimal mütləq araşdırılmalıdır.
Hansı Simptomlar Təhlükə Siqnalıdır? (Red Flags)
Anal nahiyədəki sərtliklə bərabər aşağıdakı əlamətlər varsa, xəstə vaxt itirmədən həkimə müraciət etməlidir:
- Nəcisdə və ya tualet kağızında təkrarlanan, parlaq qırmızı və ya tünd rəngli qan
- Bədən hərarətinin yüksəlməsi və titrəmə (abses göstəricisi)
- Səbəbsiz çəki itkisi və xroniki yorğunluq
- Nəcis ifrazı vərdişlərində qəfil dəyişikliklər (qəbizlik və ishalın növbələşməsi)
- Kütlənin getdikcə böyüməsi və ağrının dözülməz hal alması
- Diaqnostika və Müalicə Yanaşmaları
- Müayinə Üsulları
Dəqiq diaqnoz üçün ümumi cərrah (proktoloq) tərəfindən vizual və rektal rəqəmsal (barmaqla) müayinə aparılır. Ehtiyac olduqda anal kanalın daxilini görmək üçün anoskopiya, siqmoidoskopiya və ya daha dərin problemlər üçün kolonoskopiya təyin edilir.
Müalicə Metodları
Müalicə tamamilə altda yatan səbəbə yönəldilir:
- Konservativ müalicə: Lifli pəhriz, bol su qəbulu, nəcis yumşaldıcılar (laksativlər), ilıq oturaq hamamları və yerli ağrıkəsici/iltihabəleyhinə məlhəmlər (çat və ilkin mərhələ hemorroy üçün).
- Cərrahi müdaxilə: Abseslərin təcili drenajı (boşaldılması), fistul traktlarının ləğv edilməsi, trombozlaşmış düyünlərin çıxarılması və ya daralmalar zamanı rekonstruktiv əməliyyatlar.
Nəticə
Anal bölgədə yaranan sərtliklərin böyük əksəriyyəti hemorroy, çat və ya abses kimi xoşxassəli və müalicəsi mümkün olan problemlərdən qaynaqlanır. Əsas məsələ, xəstəliyin xroniki fazaya keçməməsi və nadir də olsa bədxassəli şiş ehtimallarının vaxtında istisna edilməsi üçün özünüböyütmə ilə məşğul olmamaq və vaxtında proktoloqa müraciət etməkdir.
