anal nahiyədə əllənən düyünlər, formalaşma mexanizminə və simptomlarına görə bir-birindən tamamilə fərqlənən bir neçə proktoloji xəstəliyin xəbərçisidir. Bu mövzunu daha dərindən anlamaq üçün ən çox rast gəlinən səbəblərin təfərrüatlı tibbi icmalını təqdim edirik.
Trombozlaşmış Hemorroy (Kəskin Babasil)
Bu vəziyyət, xarici hemorroidal düyünün daxilindəki qan damarında qəfil qan laxtasının (trombun) yaranması ilə xarakterizə olunur.
- Necə yaranır: Ağır yük qaldırma, kəskin qəbizlik, uzunmüddətli ishal və ya tualetdə həddindən artıq gücənmə damar daxili təzyiqi artırır. Nəticədə qan axını ləngiyir və laxta formalaşır.
- Əsas kliniki əlamətləri:
- Anus kənarında birdən-birə əmələ gələn, toxunduqda daş kimi sərt və şiddətli ağrılı düyün.
- Düyünün rəngi tünd göy, bənövşəyi və ya qara çalarlı olur.
- Ağrı ilk 48-72 saat ərzində pik həddə çatır, insan hətta otura və ya yeriyə bilmir.
Xroniki Anal Çat və "Keşikçi Düyün" (Sentinel Pile)
Anal çat (fissura) düz bağırsağın çıxışındakı zərif selikli qişanın xətti yırtığıdır. Xəstəlik xroniki formaya keçdikdə düyün formalaşır.
- Necə yaranır: Çat uzun müddət (6-8 həftədən çox) sağalmadıqda, orqanizm infeksiyanın qarşısını almaq və yarını qorumaq üçün çatın xarici kənarında hipertrofiyalaşmış dəri büküşü (keşikçi düyün) əmələ gətirir.
- Əsas kliniki əlamətləri:
- Bu düyün adətən babasil kimi yumşaq deyil, daha çox sabit bir dəri çıxıntısı formasındadır.
- Defekasiya (böyük bayıra çıxma) zamanı və ondan sonra bir neçə saat davam edən kəsici, şüşə batırmış kimi şiddətli ağrı.
- Nəcisin üzərində və ya tualet kağızında parlaq, al-qırmızı qan izləri.
- Perianal Abses və Anal Fistula (Paraproktit)
- Bu, anal nahiyənin piy toxumasında yaranan kəskin irinli iltihab prosesidir.
- Necə yaranır: Anal kanalda yerləşən mikroskopik vəzilərin tıxanması və infeksiyalaşması nəticəsində əvvəlcə abses (irinlik) yaranır. Abses partladıqdan və ya boşaldıqdan sonra daxili orqanla dəri arasında xroniki bir tunel — fistula formalaşa bilər.
Əsas kliniki əlamətləri:
- Abses mərhələsində: Anus ətrafında sürətlə böyüyən, qızarmış, isti və zonqlayıcı ağrılı bir şişkinlik. Bədən temperaturunun yüksəlməsi (qızdırma) və üşütmə müşayiət olunur.
- Xarici və ya Sallanmış Daxili Babasil (Hemorroy): Anus ətrafındakı venaların genişlənməsi nəticəsində yaranır. Defekasiya (böyük bayıra çıxma) zamanı gücənmə ilə bədən xaricinə çıxa bilir
- Fistula mərhələsində: Şişkinlik bəzən kiçilir, lakin həmin nahiyədən vaxtaşırı irinli, qanlı və ya selikli, pis qoxulu axıntı gəlir. Axıntı dəliyi tutulduqda düyün yenidən böyüyür və ağrıyır.
Digər Nadir Səbəblər
- Anal Kondilomalar (Ziyillər): İnsan Papilloma Virusu (HPV) tərəfindən törədilir. Ağrısız, kələ-kötür (gül kələminə bənzər) çoxlu kiçik düyüncüklər şəklində özünü göstərir.
- Anal Poliplər və ya Xoşxassəli Törəmələr: Düz bağırsağın daxili divarından böyüyərək kənara sallanan ətli kütlələrdir.
- Anal Nahiyənin Şişləri: Daha nadir, lakin tamamilə istisna edilməsi vacib olan xərçəngönü və ya bədxassəli törəmələr.
Müasir Proktologiyada Diaqnostika və Müalicə
Müasir tibb bu problemlərin əksəriyyətini erkən mərhələdə əməliyyatsız və ya minimal invaziv (lazer, liqasure, skleroterapiya) üsullarla tamamilə aradan qaldırmağa imkan verir.
Həkim-proktoloq ilk qəbulda aşağıdakı müayinələri apara bilər:
- Vizual və rəqəmsal (barmaqla) müayinə: Düyünün konsistensiyası və yerləşməsi təyin edilir.
- Anoskopiya və ya Rektoromanoskopiya: Anal kanalın daxili 8-15 sm-lik hissəsinə işıqlı optik cihazla baxılaraq daxili babasil və çat yoxlanılır.
- Perianal MRT və ya USM: Abses və ya fistulanın dərinliyini, tunellərini görmək üçün istifadə olunur.
Nə etmək qətiyyən olmaz?
Düyünü əllə sıxmaq, deşmək, iynə batırmaq (infeksiyanın qana keçməsinə və sepsisə səbəb ola bilər).
Aptekdən kor-koranə "babasil şamı" alıb istifadə etmək (əgər problem çat və ya absesdirsə, bu dərmanlar vəziyyəti daha da ağırlaşdıra bilər).
