Nəcisin yalnız mexaniki yardımla (əl köməyi və ya barmaq manipulyasiyası ilə) xaric edilə bilməsi tibbdə obstruktiv defekasiya sindromu və ya çanaq dibi disfunksiyası kimi tanınan ciddi bir funksional pozulmadır. Tibbi dildə bu manipulyasiyaya "rəqəmsal evakuasiya" və ya "əl köməyi ilə defekasiya" deyilir.
Bu vəziyyət sadə bir qəbizlik deyil, düz bağırsağın boşalma mexanizminin pozulmasıdır və geniş tibbi araşdırma tələb edir.
Əsas Səbəblər Nələrdir?
Bu simptom əsasən aşağıdakı anatomik və funksional problemlərdən qaynaqlanır:
- Rektosel (Düz bağırsaq yırtığı): Düz bağırsağın ön divarının zəifləyərək uşaqlıq yoluna (vaqinaya) doğru qabarmasıdır. Nəcis bu torbaya (cibə) dolur və anal kanala yönəlmək əvəzinə orada ilişib qalır. Qadınlar tez-tez nəcisi çıxarmaq üçün vaqinadan və ya anusun ətrafından basmalı olurlar.
Rektoselin ən xarakterik əlamətləri bağırsağın boşalması ilə bağlıdır:
- Mexaniki kömək ehtiyacı: Nəcis ifraz edə bilmək üçün vaqina divarından barmaqla geriyə doğru basmaq və ya anusun ətrafındakı toxumaya (aralığa) təzyiq göstərmək məcburiyyəti (əl köməyi ilə defekasiya).
- Tam boşala bilməmə hissi: Nəcis ifrazından dərhal sonra belə düz bağırsaqda hələ də nəcis qalmış kimi hiss etmək.
- Xroniki qəbizlik və çətinlik: Nəcisin rektosel cibinə (torbasına) dolması səbəbindən çölə çıxmaqda həddindən artıq gücənmə.
- Gün ərzində eyni ehtiyacla təkrar-təkrar tualetə getmək.
2. Çanaq və Vaqinal Nahiyədə Hissiyyatlar
Düz bağırsağın vaqinaya doğru qabarması fiziki diskomfort yaradır:
- Vaqinada dolğunluq və ya kütlə hissi:
- Vaqina daxilində bir şişkinlik, top və ya bir şeyin aşağıya doğru düşməsi hissi.
- Çanaqda ağırlıq və təzyiq: Qarın alt nahiyəsində və çanaqda xroniki ağırlıq hissi (bu hiss ayaqüstə uzun müddət qaldıqda və ya gücəndikdə artır, uzandıqda isə azalır).
3. Cinsi Problemlər
Anatomik strukturun dəyişməsi cinsi həyata da təsir edir:
- Cinsi əlaqə zamanı ağrı və ya diskomfort (dispareuniya).
- Vaqina divarında yaranan boşluq və kütlə hissi səbəbindən cinsi diskomfort.
4. Digər Əlamətlər
Nadir hallarda vaqina girişindən kənara çıxan gözlə görünən və ya əllə hiss edilən toxuma kütləsi (irəli dərəcəli rektosellərdə).
- Anismus (Çanaq dibi dissinergiyası): Normal defekasiya zamanı çanaq dibi əzələləri və anal sfinkter boşalmalıdır. Lakin bu pozulma zamanı əzələlər boşalmaq əvəzinə paradoksla sıxılır və nəcisin qarşısını kəsir.
- İntassuspsiya (Bağırsaq daxilə keçməsi): Düz bağırsağın yuxarı hissəsinin aşağıya doğru sürüşərək öz daxilinə doğru qatlanması (teleskop kimi) və çıxışı tıxamasıdır.
- Perineal enmə sindromu: Çanaq dibi əzələlərinin həddindən artıq zəifləməsi nəticəsində defekasiya zamanı aralığın normadan çox aşağı enməsi və itələmə gücünün itməsidir.
Niyə Həkimə Müraciət Edilməlidir?
Əl ilə müdaxilə etmək müvəqqəti rahatlıq versə də, aşağıdakı fəsadlara yol aça bilər:
- Anal kanalın, düz bağırsağın və ətraf toxumaların zədələnməsi, cırılması (fissura).
- Ciddi infeksiyaların yaranması.
- Hemorroy (babasil) düyünlərinin kəskinləşməsi və qanama.
- Bağırsağın təbii reflekslərinin tamamilə zəifləməsi.
Hansı Həkimə Getməli və Hansı Müayinələr Olunmalı?
Bu problemin diaqnostikası və müalicəsi ilə Proktoloq və ya Kolorektal cərrah məşğul olur. Diaqnozu dəqiqləşdirmək üçün adətən aşağıdakı müayinələr təyin edilir:
- Defekoqrafiya (MR və ya Rentgen ilə): Defekasiya aktının real vaxt rejimində izlənilməsi (bağırsağın necə boşaldığını və struktur dəyişikliklərini görmək üçün).
- Anorektal manometriya: Anal sfinkter və düz bağırsaq əzələlərinin təzyiqini, koordinasiyasını ölçən test.
- Kolonoskopiya: Digər mexaniki maneələri (şiş, polip, daralma) istisna etmək üçün bağırsağın daxili müayinəsi.
- Müalicə Üsulları
Müalicə tamamilə altdan yatan səbəbə uyğun olaraq fərdiləşdirilir:
- Biofeedback (Bioloji əks-əlaqə) Terapiyası: Anismus (əzələlərin səhv sıxılması) zamanı çanaq dibi əzələlərini düzgün boşaltmağı öyrədən xüsusi fizioterapiya növüdür. Uğur faizi olduqca yüksəkdir.
- Cərrahi Müdaxilə: Böyük ölçülü rektosel və ya daxili intassuspsiya (bağırsaq sallanması) aşkarlandıqda, anatomik strukturu bərpa etmək üçün əməliyyat tələb oluna bilər.
- Pəhriz və Həyat Tərzi: Nəcisin həcmini artırmaq və yumşaltmaq üçün yüksək lifli qidalanma, bol su qəbulu və defekasiya zamanı ayaqların altına kiçik oturacaq (nəcis skamyası) qoyaraq anatomik bucağı düzəltmək tövsiyə olunur.
- Bu vəziyyəti gecikdirmədən mütəxəssis həkimlə bölüşməyiniz, problemin xronikləşməsinin və fəsadlarının qarşısını alacaqdır.
