Öd kisəsi polipləri, öd kisəsinin daxili divarında (selikli qişasında) inkişaf edən və kisə boşluğuna doğru uzanan çıxıntılardır. Əksər hallarda heç bir simptom vermir və ultrasəs müayinəsi (USM) zamanı təsadüfən aşkar edilir.
Öd kisəsi poliplərinin böyük əksəriyyəti (%95) xoşxassəlidir, lakin kiçik bir qisminin bədxassəli şişə (xərçəngə) çevrilmə ehtimalı olduğu üçün ciddi təqib və bəzən cərrahi müdaxilə tələb edir.
1. Öd Kisəsi Poliplərinin Növləri
Poliplər mikroskopik quruluşuna görə iki əsas qrupa bölünür:
- Psevdo-poliplər (Yalançı poliplər): Ən çox rast gəlinən növdür (%60-70).
- Xolesterol polipləri: Öd kisəsi divarında xolesterol yığılması nəticəsində yaranır. Çox vaxt çoxsaylı və 10 mm-dən kiçik olurlar. Xərçəngə çevrilmə riskləri yoxdur.
- İltihabi poliplər: Öd kisəsinin xroniki iltihabı (xolesistit) nəticəsində yaranan toxuma artımlarıdır.
- Həqiqi poliplər: Hüceyrə çoxalması nəticəsində yaranan real şişlərdir.
- Adenomalar: Xoşxassəli olsalar da, prekanseröz (xərçəngönü) hesab olunurlar. Zamanla bədxassəli şişə çevrilmə riski daşıyırlar.
- Bədxassəli poliplər (Adenokarsinomalar): Birbaşa öd kisəsi xərçəngidir. Adətən tək, geniş əsaslı və sürətlə böyüyən poliplər şəklində özünü göstərir.
2. Yaranma Səbəbləri və Risk Faktorları
Öd kisəsi poliplərinin dəqiq nədən yarandığı tam məlum deyil, lakin bəzi faktorlar riski artırır:
- Xolesterol metabolizmasının pozulması: Xolesterol poliplərinin əsas səbəbidir.
- Öd daşı xəstəliyi: Öd kisəsində daş olan şəxslərdə poliplərə daha tez-tez rast gəlinir.
- Yaş: 50 yaşdan yuxarı şəxslərdə aşkarlanan poliplərin bədxassəli olma ehtimalı daha yüksəkdir.
- Genetik meyllilik: Ailədə öd kisəsi xərçəngi və ya polip hekayəsi olması.
- Bəzi sindromlar: Peutz-Jeghers sindromu və ya ailəvi adenomatoz polipozis (FAP).
3. Simptomları Nələrdir?
Öd kisəsi polipləri çox vaxt tamamilə simptomsuz (əlamətsiz) keçir. Lakin polip böyük olduqda və ya öd axacağını qismən bağladıqda aşağıdakı şikayətlər yarana bilər:
- Qarnın sağ üst tərəfində, bəzən sağ kürəyə vuran ağrılar
- Yağlı yeməklərdən sonra ürəkbulanma və qusma
- Köp və həzm problemləri
- Nadir hallarda, polip qopub öd axacağını tıxayarsa, sarılıq.
4. Diaqnostika Üsulları
- Ultrasəs Müayinəsi (USM): Ən birinci, ən asan və ən effektiv diaqnoz üsuludur. USM ilə polipin ölçüsü, sayı və öd daşından fərqi (poliplər hərəkətsizdir və kölgə salmır) asanlıqla müəyyən edilir.
- Endoskopik USM (EUS): Polipin xoş və ya bədxassəli olduğunu daha dəqiq ayırd etmək üçün istifadə olunan qabaqcıl üsuldur.
- Kompüter Tomoqrafiyası (KT) və ya MRT: Polipin xərçəng şübhəsi olduqda, ətraf toxumalara yayılıb-yayılmadığını qiymətləndirmək üçün tətbiq edilir.
5. Müalicə və Təqib Protokolu (Nə Vaxt Əməliyyat Olunmalıdır?)
Müalicə taktikası tamamilə polipin ölçüsündən və xərçəng riskindən asılıdır:
| Polipin Ölçüsü | Risk Səviyyəsi | Tövsiyə Edilən Addım |
|---|---|---|
| < 5 mm (Kiçik) | Çox aşağı xərçəng riski | Müalicə tələb olunmur. İldə 1 dəfə USM təqibi kifayətdir. |
| 5 – 10 mm (Orta) | Aşağı risk, lakin izlənməlidir | 6 aydan bir USM ilə ölçü dəyişikliyi yoxlanılır. Böyümə yoxdursa, illik təqibə keçilir. |
| > 10 mm (Böyük) | Yüksək xərçəng riski | Xolesistektomiya (Öd kisəsinin çıxarılması əməliyyatı) tövsiyə olunur. |
Mütləq Cərrahiyyə (Əməliyyat) Tələb Edən Digər Hallar:
- Polipin ölçüsündən asılı olmayaraq qarın ağrısı, ürəkbulanma kimi simptomlar verməsi.
- Polipin geniş əsaslı (sapı olmayan, birbaşa divara yapışıq) olması.
- Təqib zamanı polipin sürətlə böyüməsi (məsələn, bir neçə ayda 2-3 mm artması).
- Pasiyentin 50 yaşdan yuxarı olması və ya bərabərində öd daşlarının olması.
6. Cərrahi Müalicə: Xolesistektomiya
Öd kisəsi poliplərinin müalicəsində yalnız polipin özü kəsilib götürülmür; öd kisəsi bütövlüklə çıxarılır.Əməliyyat əksər hallarda Laparoskopik (qapalı) üsulla, qarında açılan 3-4 kiçik dəlikdən icra edilir. Pasiyent adətən 1 gün sonra evə buraxılır və qısa müddətdə normal həyata qayıdır. Öd kisəsinin çıxarılması həzm sisteminə ciddi mənfi təsir göstərmir.
